پایگاه اطلاع رسانی وااسلاماه

 

باید یقین کامل داشته باشی که با قرآن زنده ای و بدون قرآن مرده

با قرآن بینایی و بدون قرآن نابینا

با قرآن هدایت یافته ای و بدون قرآن گمراه

با قرآن دانشمندی و بدون قرآن نادان

اول الله، آخر الله ، ظاهر الله، باطن الله، فقط الله

بهترین یاد خدا ورد (لااله الا الله) است

آمار کلی سایت
  • کل مطالب 2331
  • کل نظرات 9702
  • کل اعضا 1697
  • جدیدترین عضو majidhami
خبرنامه
سروش
| بازدیدها: 1637

عبدالله شهبازی
عثمانی به عنوان بزرگ ترین و پهناورترین دولت اسلامی پس از فروپاشی خلافت
عباسی شناخته می شود. ۱ این دولت در سده های هفتم و هشتم هجری / سیزدهم و
چهاردهم میلادی در سرزمین آناتولی ظهور کرد ؛ ۲ در نیمه د  وم سده چهاردهم، به
۱٫ C. E. Bosworth, “Othmanli”, The Encyclopaedia of Islam, CD-ROM Edition v. 1.0, 1999,
Koninklijke Brill NV, Leiden, The Netherlands.
۲٫ دربارۀ اصل و نسب عثمانیان اختلاف نظر وجود دارد و با توجه به فقدان مدارک مستند تار یخی به نظر
می رسد که نتوان در این باره به حکم قطعی رسید. بنا به روایات سنتی، نیای خاندان عثمانی فردی به نام
سلیمان شاه، رهبر ق بیله قا یی، است که در اواخر سده ششم هجر ی/ دوازدهم میلادی در ناحیه کوچکی
به نام ماهان در شمال شرق ایران حکومت م ی کرد. وی در اواخر سده هفتم هجری/ س یزدهم م یلادی
برای رها یی از مرگ و اسارت به دست مغولان ، که یورش خود را آغاز کرده بودند ، به همراه هزاران
ترکمن د یگر به غرب گر یخت. سلیمان شاه در رود فرات خفه شد و پس از و ی ق بیله اش از هم
گسیخت. دو تن از فرزندان وی بقا یای ق بیله را به خراسان بازگردانیدند و به خدمت مغولان درآمدند .
یکی از پسرانش به نام ارطغرل بخش ی از ق بیله را به آناتولی کوچ داد. ارطغرل نی ای خاندان عثما نی
است. زمانی که مغول ها حمله خود را از طریق عراق به داخل آناتولی شرقی آغاز کردند، ارطغرل برای
مقابله با مغول ها و بیزانسی ها با حدود ۴۰۰ نفر از افراد ق بیله خود به خدمت سلاجقه روم درآمد و
سلطان سلجوق در از ای این خدمت زم ی نهایی را در نواح ی مرز ی آناتو لی غر بی به آنان واگذارد . پس
از مرگ ارطغرل (حوالی سال ۶۷۹ ق./ ۱۲۸۰ م.) این قلمرو ب ههمراه بخشی از قبیله قایی که قبلاً بر
عهده او بود، به پسرش عثمان واگذار شد . روایت د یگری نیز وجود دارد ک ه عثما نی ان پیوند ی با
سلاجقه روم نداشتند و قبا یل کوچ نشینی بودند که در سده ششم هجر ی/ دوازدهم م یلادی در منطقه
پراکنده شدند . آنان به مدت دو سده ب ه صورت اقوام کو چنشین زیستند و خدمات نظامی خود را به

علل انحطاط و فروپاشی عثمانی
۲
رهبری بایزید ا  ول (ایلدرم بایزید )، ۳ قلمرو آن در قاره اروپا گسترش چشمگیر یافت و
در اوائل نیمه د  وم سده پانزدهم با فتح قسطنطنیه، به رهبری سلطان محمد د  وم (فاتح )،
در مقام تنها وارث امپراتوری روم شرقی (بیزانس) جای گرفت . ۴ بدینسان، در پایان سده
پانزدهم دولت ع ثمانی به اوج اقتدار و شکوه خود دست یافت؛ اقتدار و شکوهی که
بیش از یک سده دوام آورد . در این دوران، عثمانی نه تنها – از نظر وسعت قلمرو و
کثرت اتباع، اقتدار نظامی و سیاسی، نظم و سامان اجتماعی و ثروت دولت و سعادت و
رفاه ملت – اولین دولت اروپایی به شمار می رفت، بلکه از نیمه سده شانزدهم میلادی
خود را وارث رسمی خلافت اسلامی ۵ و رهبر جهان اسلام نیز می دانست. در این زمان
حکمرانان عرضه کردند ولی بعدها که به قدرت رسیدند چنین رواج دادند ک ه در اصل فرماندهان
نظامی بودند نه عشا یر ساده . (استانفورد شاو ، تاریخ امپراتو ری عثما نی و ت رکیه ج دید، ترجمه محمود
( رمضان زاده، مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس، چاپ اول، ۱۳۷۰ ، ج ۱، ص ۴۱
به نوشته اوزون چارشلی، عثمانیان در اصل سران یکی از طو ای ف تر ک اوغوز بودند . اوغوزها
(اوقوزها) به ۲۴ طا یفه تقس یم م ی شدند. یکی از این طو ایف ”قایی“ است که با طایفه ”بیات“ نزدی ک
است و هر دو به تیره گون خان تعلق داشتند . ”قایی“ به مع نی مستح کم و صاحب قدرت است و
”بیات“ به مع نی ثروتمند. پس از سده نهم میلادی قایی ها ب ههمراه سلجو قیان وارد ای ران شده و در
نواحی خراسان اقامت گز یدند و سپس در اثر حمله مغول ب ه همراه نیروها ی خوارزمشاه یان به
آذربایجان و آناتو لی شر قی مهاجرت کردند. بخشی از آنان ، به سر کردگی ارطغرل، امیرنشین عثما نی
را تأس یس کردند. (اسماعیل حق ی اوزون چارش لی، تا ریخ عثما نی، تر جمه ای رج نوبخت ، تهران :
۱۲۵ ) عثمان بیگ (متوفی ۷۲۵ ق ./ ۱۳۲۴ م .) پسر کوچک – انتشارات کیهان، ۱۳۶۸ ، ج ۱، صص ۱۱۱
ارطغرل است. او با نام عثمان ا  ول غازی به عنوان بنیانگذار دولت عثمانی شناخته می شود.
۳٫ ایلدرم بایزید: بایزید رعدگونه.
۴٫ به نوشته استانفورد شاو، (شاو، همان مأخذ، ج ۱، ص ۱۱۶ ) به نوشته تاریخ اسلام کمبریج، (پ. م.
( هولت، آن. ک. س. لمبتون، تاریخ اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران: امیرکبیر، ۱۳۷۸ ، ص ۳۹۴
۵٫ هلاکو خان مغول در صفر ۶۵۶ ق ./ ۱۲۵۸ م . بغداد را تصرف کرد و با قتل خلیفه المستعص م بالله ( ۶۶۰
ق.) به خلافت عباسی در بغداد پایان داد . در این زمان، ابوالقاسم احمد المستنصربالله، وارث خلافت
عباسی، به قاهره گریخت و در پناه الملک الظاهر رکن الدین بیبرس بندقداری، سلطان مملوک مصر،
قرار گ رفت. به این ترتیب خلافت عباسی در قاهره تا ۱۷ نسل تداوم یافت . خلفای قاهره فاقد نقش
سیاسی و اجرایی بودند و بیش تر به عنوان رهبر دینی شناخته م ی شدند. محمد المتوکل علی الله سوم
(متوفی حوالی ۹۵۰ ق ./ ۱۵۴۳ م .)، آخرین خلیفه عباسی، در دوران سلیم ا  ول یا سلیمان قا نونی از

علل انحطاط و فروپاشی عثمانی
۳
عثمانی کشوری پهناور بود ک ه قلمرو آن در اروپا تا نزد یکی شهر و ی ن (پایتخت
امپراتوری هابسبورگ ) امتداد داشت، بخش عمده سرزم ین های جنوب در یای مد یترانه و
شبه جزیره عربستان را دربرم ی گرفت، از شمال به رود دن و از شرق به مرزها ی ای ران
محدود بود . از منظر اروپاییان غربی این دولت مهم ترین تجلی تمدن اسلامی به شمار
می رفت و دادوستد و تعارض های فرهنگی و سیاسی و نظامی با آن نقش اصلی در
تکوین انگاره ای داشت که غربیان از اسلام کسب کردند. ۶
مورخین مرگ سل یمان قانو نی ( ۲۰ صفر ۹۷۴ ق./ ۵ سپتامبر ۱۵۶۶ م.) را نقطه عطف ی
در تار یخ عثما نی و سرآغاز فر ایند انحطاط تدر یجی این دولت م ی دانند . در واقع، ای ن
انحطاط هر چند در اواخر سده شانزدهم م یلادی، پس از مرگ سلیمان، رخ نمود و در
نیمه ا  ول سده هفدهم شتاب گرفت، ول ی ب نی ان ها ی اجتماع ی آن در دوران حکومت
سلیمان و در اوج ش کوه دولت عثما نی تکوین یافت. سیر افول مداوم دولت عثما نی
مقارن و همپیوند با سیر ظهور و اعتلای روزافزون تمدن جدیدی است ک ه در اروپا ی
غربی سربرکشید. این دو تحول مواز ی بخش مهم ی از فر ایند ع ظیم ی را ش کل داد ک ه
سرنوشت بشر یت را در طول سده های اخ یر رقم زد و سرانجام در او ای ل سده بیستم
میلادی جغرافیای سیاسی کنونی جهان را پدید آورد.
در تبیین علل انحطاط عثمانی به طور عمده باید به عوامل زیر توجه کرد:
-۱ افزایش جمعیت و پیامدهای آن
در طول سده شانزدهم ، جمعیت عثما نی به شکلی عظیم افز ایش یافت . ای ن افز ایش
جمعیت بر روند افز ایش سطح ز یر کشت اراض ی کشاورزی پیشی گرفت ، تعادل م ی ان
این دو از دست رفت و به پیدایش توده کثی ری ”اضافه جمع ی ت“ انجام ی د. به نوشته
استانفورد شاو، جمعیت عثمانی طی سده شانزدهم تقریباً دو برابر شد.
منصب خلافت به سود سلطان عثمانی چشم پوشید و به این ترتیب خلافت از خاندان عباسی به خاندان
عثمانی انتقال یافت . خلافت عثمانی در ۲۶ رجب ۱۳۴۲ ق ./ ۳ مارس ۱۹۲۴ م . با رأی مجلس بزرگ
ملّی ترکیه منقرض شد.
۶٫ برای آشنایی با نقش عثمانی در تکوین انگاره غربی از اسلام بنگرید به:
Norman Daniel, Islam, Europe and Empire, Edingurgh: The University Press, 1966. pp.
۱۱-۲۳٫
علل انحطاط و فروپاشی عثمانی
۴
مشکلات ازد یاد جمع یت بیشتر از افزا یش شد ید موا لید و کاهش م یزان مرگ و
میر ناش ی م ی شد و هم ین امر خود از یک دوره صلح و امن ی ت در امپراتور ی
عثمانی و کاهش ش یوع طاعون نشئت م ی گرفت. بنابراین، م یزان جمع یت خواستار
کار و زمین بسیار فراتر از امکانات امپراتوری بود. ۷
افزایش جمع یت منجر به پیدایش توده انبوه ی از جوانان بیک ار شد . ای ن ”اضافه
جمعیت“ هر چند در جنگ ها سودمند بود و لی پس از متوقف شدن گسترش عثما نی در
قاره اروپا ، در پا یان سده شانزدهم ، به عامل ی مؤثر در نابسامان کردن ساختار اجتماع ی و
سیاسی بدل شد . بخشی از این جمع یت به صفوف نظام یان، بخش ی به دستگاه دولت ی و
بخشی به ”سفته ها“ ۸ (طلاب علوم دینی) پیوستند. این امر سبب افزایش شمار شاغل ین
در د یوان سالاری و نیز تو  رم طلاب علوم د ینی شد ک ه متناوباً مدارس خود را تر ک
می کردند و برای گردآوری وجوهات به روستاها می رفتند.
بعضی از این س فته ها که عددشان از ن یمه قرن دهم / شانزدهم به صورت ی عج ی ب
افزایش یافته بود، گروه هایی را تش کیل م ی دادند که همچون ابرها یی از ملخ ها بر
سر ده کده ها فرود م ی آمدند . تشخ یص بعض ی از آنان از دسته ها ی راهزنان
غیرممکن بود. ۹
شمار ینگی چریکان در دوران سل یمان قانو نی، که اوج قدرت نظام ی عثما نی است ،
تنها ۱۲۰۰۰ نفر بود . این رقم در سال های سلطنت مراد سوم بیش از دو برابر شد و به
۲۷۰۰۰ نفر رس ید؛ و در دوران محمد سوم ۴۵۰۰۰ نفر و در دوران احمد ا  ول ۴۷۰۰۰
نفر ۱۰ و در پا یان سلطنت ابراه یم ( ۱۶۴۸ ) حدود ۵۰ هزار نفر بود . ۱۱ در زمان مر اد
. ۷٫ شاو، همان مأخذ، ج ۱، ص ۲۹۷
(Softa) “ نامیده م ی شدند. این واژه بعدها به صورت ”س فته (sukhte) “ ۸٫ طلاب عثما نی ابتدا ”سوخته
رواج یافت.
۹٫ P. M. Holt, Ann K. S. Lambton, Bernard Lewis [ed.], The Cambridge History of Islam,
Cambridge University Press, 1970, vol. 1, p. 344.
۱۰٫ John Kingsley Birge, The Bektashi Order of Dervishes, London: Luzac & Co., 1965, p.
۷۵٫
۱۱ . [جوزف] هامر پورگشتال ، تاریخ امپراطو ری عثما نی، ترجمه م یرزا ز کی ع لی آبادی، تهران : زری ن،
. ۱۳۶۹ ، ج ۳، ص ۲۱۴۶ – چاپ اول، ۱۳۶۷
مشخصات متن اص لی به آلما نی و ترجمه فرانسه آن، که در زمان ح یات هامر – پورگشتال انتشار
یافته، چنین است:

علل انحطاط و فروپاشی عثمانی
۵
چهارم کل نیروهای نظامی عثمانی در ۲۰۰ هزار نفر تثبیت شد. ۱۲ در سال ۱۶۵۰ حقوق
سالیانه ینگی چریکان حدود ۸۰۰ هزار غروش، معادل ۷۶۸ هزار پوند استر لینگ، بود . ۱۳
ترخونچی احمد پاشا در اصلاحات خود ( ۱۶۵۲ ) تعداد ینگی چریک ان را در ۵۰ هزار
نفر و تعداد سپاهیان (سواره نظام قپوقلی) را در ۲۵۹۰۰ نفر ثابت کرد. ۱۴
در اینجا این پرسش بنیادین مطرح است که چرا در اروپای غربی پدید ه ”انفجار
جمعیت“ به عاملی مهم در توسعه این مناطق بدل شد و در پایه ظهور تمدن جدید غرب
قرار گرفت ولی در عثمانی تأثیری معکوس بخشید؟ برای یافتن پاسخ بر ای ای ن پرس ش
باید به دو عامل توجه کرد:
Joseph von Hammer [Joseph, Freiherr von Hammer-Purgstall (1774-1856)], Geschichte
des osmanischen Reiches, 10 vol. (1827-35, reprinted 1963); French translation: Histoire de
l’Empire ottoman depuis son origine jusqu’à nos jours, 18 vol. (1835-43).
تاریخ امپراتو ری عثما نی هامر – پورگشتال مهم ترین و معتبرتر ین مأخذ اروپا یی در زم ینه تار یخ
عثمانی به شمار م ی رود و بر انبوه ی از اسناد و مدارک د یپلماتیک استوار است. ترجمه فارسی این اثر
گرانسنگ در دوران ناصر ی بر اساس متن فرانسه صورت گرفته و در ر بیع الاول ۱۳۱۳ ق . به پا ی ان
رسیده است . جوزف هامر – پورگشتال در سال ۱۷۷۴ در شهر گراتس به دنیا آمد . زبان ها ی ترکی و
فارسی را در آکادم ی سلطن تی خاورم یانه در و ین آموخت . در سال ۱۷۹۹ به استانبول اعزام و در سال
۱۸۰۲ د بیر سفارت اتر یش در استانبول شد . در سال ۱۸۰۷ در مقام مترجم دربار وین جای گرفت . در
۱۸۴۹ ر یاست آکادم ی علوم و ین را به دست داشت که به پیشنهاد خود او تأس یس شده – سال های ۱۸۴۷
بود. آثار د یگر و ی عبارتند از : تاریخ هنر و شعر عثما نی ( ۴ جلد )، تاریخ علوم و اد بی ات عر ب ( ۷
جلد)، ترجمه دیوان حافظ ؛ این همان ترجمه ای است که مورد مطالعه گوته قرار گرفت و بر او تأ ثیر
نهاد. هامر- پورگشتال در سال ۱۸۵۶ در و ی ن درگذشت . زکی عل ی آباد ی مازندرا نی در عهد
ناصرالدین شاه قاجار به ترجمه تاریخ امپراتو ری عثما نی هامر پورگشتال پرداخت و در ر بی ع الاول
۱۳۶۹ با تلاش جمشید کیان فر به همراه – ۱۳۱۳ ق. آن را به پا یان برد . کتاب فوق در سال های ۱۳۶۷
فهارسی دقیق و مفید ب هشکلی شایسته به چاپ رسیده است.
.۲۰۶۰- ۱۲ . همان مأخذ، ج ۳، صص ۲۰۵۹
. ۱۳ . همان مأخذ، ص ۲۱۸۰
۱۴ . ترخونچی احمد پاشا تعداد سپاه یان را ۲۵۹۰ نفر و تعداد ینگ یچریکان را ۵۰ هزار نفر قرار داد .
(هامر پورگشتال، ج ۳، ص ۲۲۷۶ ) اشتباه است و شمار سپاه یان با ید ۲۵۹۰۰ باشد . در همانجا آمده :
اگر قره مراد پاشا ی صدراعظم م ی خواست به وعده خود وفا کند و اخراج شدگان را به سرکار باز
گرداند، تعداد سپاهیان به ۵۰ هزار و ینگ یچریکان به ۸۰ هزار نفر می رسید.
علل انحطاط و فروپاشی عثمانی
۶
اول، برخلاف عثما نی، در سد ه های شانزدهم و هفدهم م یلادی در اروپای غرب ی
چنان افز ایش جمع یتی وجود نداشت که توازن م ی ان نی روی انسا نی و وسا یل تو لی د
(به طور عمده زم ین کشاورزی) را بر هم زند . جمعی ت انگلستان حت ی تا پا ی ان سده
۵/ ۴ میلیون نفر در اواخر سده شانزدهم به کمتر از ۵ / هیجدهم رشد ی کند داشت و از ۷
میلیون نفر در سال ۱۷۰۰ رس ید. تنها در سده نوزدهم بود که این کشور با پد یده ای به نام
”انفجار جمع یت“ مواجه شد . ۱۵ فرانسه نیز هم ین وضع را داشت و جمعی ت ۲۶۰ هزار
نفری شهر پار یس در سال ۱۵۵۳ در او ایل سد ه ه یجدهم به ۵۰۹ هزار نفر رس ید. ۱۶ در
طول سد ه های شانزدهم و هفدهم در سرزم ین های آلمانی نشین نیز نه تنها رشد جمعی ت
وجود نداشت بل که بس یاری از مردم این مناطق در اثر قحط ی یا بیماری ها ی مسر ی ی ا
– جنگ تلف م ی شدند. مورخین آلما نی تلفات نیروی انسا نی در جنگ س ی ساله ( ۱۶۱۸
۱۶۴۸ ) را یک سوم، نیم و ح تی دو سوم جمع یت سرزم ین های آلما نی نشین م ی دانند؛ و
برخی مورخ ین برآنند که در این دوران جمع یت روستاها ۴۰ درصد و جمع ی ت شهرها
۳۳ درصد کاهش یافتند. ۱۷
دوم، استعمار اروپا یی از آغاز سده شانزدهم م یلادی تهاجم خود را به قاره آمر یک ا
آغاز نم ود و در نیمه ا  ول این سده ۱۲ ا لی ۱۵ م یلیون نفر از س کنه این سرزم ین عظیم و
زرخیز و جز ایر آن را قتل عام کرد. ۱۸ از آن پس، نه تنها معضل ی به نام محدودیت اراض ی
کشاورزی و منابع ط بیعی و معدنی برای قدرت های استعماری اروپا وجود نداشت بلک ه
به عکس کمبود نیروی انسا نی ش کار س کنه بوم ی قاره آفر یقا و پی دایش تجارت جها نی
برده و به تبع آن پیدایش و رشد اقتصاد پلانت کاری را سبب شد . ای ن تحول در طول
سده های پس ین ثرو تی بیکران را به اروپا ی غر بی وارد کرد. ۱۹ به تدریج، جمع یتی کثی ر از
اروپای غر بی به قاره آمر یکا مهاجرت کردند: در نیمه ا  ول سد ه هفدهم ، در پ ی سلطه
بریتانیا بر جز ایر هند غر بی، جمع یت این منطقه از ۵۰ هزار نفر به یک م یلی ون نفر
افزایش یافت؛ ۲۰ و در سال ۱۷۶۰ تنها در منطقه و یرجینیا حدود ۲۰۰ هزار اروپا یی و
. ۱۵ . عبدالله شهبازی، زرسالاران یهودی و پارسی، استعمار بریتانیا و ایران، ج ۱، ص ۲۵۶
. ۱۶ . همان مأخذ، ص ۲۵۹
. ۱۷ . همان مأخذ، ج ۴، ص ۱۱۸
. ۱۸ . همان مأخذ، ج ۱، ص ۲۲۰
۱۹ . درباره اقتصاد پلانت کاری و جا یگاه بزرگ آن در پیدایش تمدن جد ید غرب بنگر ید به : زرسالاران،
.۱۹۱- ۲۵۵ ؛ همان مأخذ، ج ۲، صص ۱۶۶ – ج ۱، صص ۲۱۹
. ۲۰ . همان مأخذ، ج ۱، ص ۲۲۶
علل انحطاط و فروپاشی عثمانی
۷
۲۰۰ هزار برده س یاه م ی زیستند. ۲۱ ”انفجار جمع یت“ در اروپا ی غر بی در سده نوزدهم
رخ داد . در این زمان هنوز اراض ی غ یرمسکون و حاصلخ یز پهناور ی بر ای جذب ای ن
”اضافه جمع یت“ وجود داشت . در سه دهه پا یانی سده نوزدهم بیش از ۲۵ م یلی ون نفر
از اروپا به آمر یکا و استرا لیا مهاجرت کردند. ۲۲ امروزه تنها در جز ایر هند غر بی ب یش از
۳۰ م یلیون نفر زندگ ی م ی کنند که همه از نسل مهاجران پس از کریستف کلمب اند .
دائرهالمعارف آمریک انا درباره تر کیب نژاد ی مردم ای ن جز ای ر م ی نویسد : این اروپا ییان با بردگان س یاه آفر یقا یی خود آم یختند و پیامد آن استقرار
نژادی دورگه در این جز ایر بود . ۲۳ در زمان سفر کلمب، تنها در جز ی ره ها ئیتی حدود
۹۰۰ هزار نفر مردم بوم ی م ی زیستند که در نیمه سده ه یجدهم ه یچ نشا نی از آنان بر
جای نماند. ۲۴ کارل مارکس در بحث ”منشاء سرمای هداری صنعتی“ می نویسد:
کشف معادن طلا و نقره در آمریکا، قلع و قمع و به بردگی گرفتن و مدفون
کردن مردم بومی در معادن، آغاز استیلا و غارت هند شرقی، تبدیل قاره آفریقا
به قرق گاه سوداگرانه برای شکار سیاهپوستان، بیانگر طلوع سرخ گون عصر تول ید
سرمایه داری است . این رویدادهای چکامه گونه نیروی محرکه اصلی انباشت
بدوی [سرمایه] به شمار می روند … ثروت ها ی بزرگ یک روزه مانند قارچ
می روئیدند و انباشت بدو ی بدون صرف پشیزی به وقوع می پیوست … آن پی روان
پرهیزکار و موقر پروتستانتیسم، ۲۵ پوریتان های نیوانگلند، ۲۶ در سال ۱۷۰۳ ، بنا به
مصوبه شور ای خود، جا یزه ای به مبلغ ۴۰ پوند استرل ینگ برا ی پوست سر هر
بومی یا بر ای اس یر ساختن هر سرخپوست مقرر داشتند و در سال ۱۷۲۰ برا ی هر
پوست سر جا یزه ۱۰۰ پوند ی معین نمودند . در سال ۱۷۴۴ پس از آن که ک مپا نی
. ۲۱ . همان مأخذ، ص ۲۲۵
. ۲۲ . همان مأخذ، ج ۱، ص ۲۵۶
۲۳٫ Americana, 1975, vol. 28, pp. 636-637.
. ۲۴ . همان مأخذ، ج ۱، ص ۲۲۰
۲۵٫ “Those sober virtuosi of Protestantism, the Puritans of New England…”
ایرج اسکندر ی جمله فوق را چ نین ترجمه کرده که نادرست است :
.۳۱۶- ۲۶ . بنگرید به: زرسالاران، ج ۲، صص ۳۱۰
علل انحطاط و فروپاشی عثمانی
۸
خلیج ماساچوست ۲۷ قب یله مع ینی را متجاسر و یاغی اعلام داشت، ق یمت ها ی زی ر
تعیین گرد ید: برای پوست سر ذ کور ۱۲ ساله و بالاتر ۱۰۰ پوند استرل ینگ و برا ی
پوست سر زنان و کودکان ۵۰ پوند استرلینگ… پارلمان انگلستان ای ن سگ ها ی
درنده و پوست سرکن را ابزار ی نام ید ک ه ”خداوند و طب یعت “ در دست او قرار
داده است … نظام مستعمراتی آن ”خدای بیگانه ای“ است که در جنب ایزدان
کهن اروپا در قربان گاه نشسته بود . او روزی سایر خدایان را با ضربه و نهیب از
پرستشگاه بیرون ریخت و اضافه ارزش ۲۸ را به عنوان تنها غایت و هدف بشریت
اعلام نمود. ۲۹
”نسل کشی“، ۳۰ به معنی انهدام کامل جمعیت بومی یک سرزمین، میراث فرهنگی
قبایل توتونی در اروپای جدید است. در تهاجم قبایل توتونی – واندال ها و بورگوند ی ها
و و یسیگوت ها و سپس فرا نک ها- به سرزم ین قبا یل گل (فرانسه) در سده پنجم م یلادی
مردم بوم ی این سرزم ین به کلی از م یان رفتند و در تهاجم قبا یل توتو نی به جز ایر کنو نی
بریتانیا در سده های پنجم تا هفتم م یلادی نسل بس یاری از مردم بوم ی، از جمله پیکت ها
و بر یتون ها، منقرض شد . با گروش قبا یل توتونی به مس یحیت، فرهنگ ”نسل کشی “ به
۲۷ . بنگرید به: همان مأخذ.
۲۸٫ Surplus value
در نظر یه اقتصاد ی مارکس، ”اضافه ارزش “ مفهوم ب نیادی است که در پا یه ش یوه تو لید سرما یه داری
قرار م ی گیرد. عجیب است که ایرج اسکندر ی این واژه را ”افزون گری“ ترجمه کرده که نادرست
است.
، ۲۹ . کارل مار کس، سرمایه، ترجمه ایرج اسکندری، [لایپزیگ:] انتشارات حزب توده ایران، ۱۳۵۲ ، ج ۱
۶۸۳ . (در ترجمه فارس ی با توجه به ترجمه انگ لیسی کاپیتال مار کس برخ ی اصلاحات – صص ۶۸۰
صورت گرفت.)
۳۰٫ Genocide
حقوق دان لهستانی، در سال ۱۹۴۴ برای ،(Raphael Lemkin) را رافائل لمکین Genocide واژه
ارجاع به اقدامات آلمان نازی ساخت. در دائرهالمعارف انکارتا (ویرایش سال ۲۰۰۳ ) تاریخچه نسل کشی
به نحوی بیان شده که گویا در اصل یک پدیده غیرغربی است . این مأخذ، به عنوان نمونه های تاریخی
نسل کشی از تهاجم آتیلا، ”فاتح آسیایی“، به اروپا در سده پنجم میلادی و از تهاجم مغول به خاورمیانه
در سده سیزدهم میلادی یاد می کند ولی کمترین اشار ه ای به بزر گترین نمونه های نسل کشی در
تاریخ بشری – فجایع قبایل توتونی، که نیاکان بخشی از مردم کنونی اروپای غربی به شمار می روند،
نسل کشی مسلمانان در شبه جزیره ایبری و نس لکشی مردم بومی قاره آمریکا به وسیله مهاجمان اروپای
(“Genocide”, Microsoft Encarta Reference Library غربی- نمی کند. ( ۲۰۰۳
علل انحطاط و فروپاشی عثمانی
۹
مسیحیت اروپا یی وارد شد و در دوران جنگ ها ی صل یبی عل ی ه ”کفار “ اسلاو رواج
گسترده یافت. شهسواران توتو نی، با فرمان امپراتور فردر یک د  وم هوهنشتاوفن، از سال
۱۲۳۳ م یلادی تهاجم گسترده و خو نینی را به سرزم ین قبا یل اسلاو بروس ی آغاز کردند،
به مدت پنجاه سال به تسخ یر سرزم ین بروس ی ها مشغول شدند، در ای ن دوران بخش
اعظم مردم بوم ی را به کلی از میان بردند و رع ای ای آلما نی خود را در اراض ی ایشان
اسکان دادند . بقایای مردم بروس ی در سده هفدهم به طور کامل در مهاجران آلما نی
مستحیل شدند و نشا نی از ایشان بر جای نماند. این همان سرزم ینی است که بعدها به
دولت پروس تبد یل شد و در پا یه تأس یس امپراتور ی واحد آلمان قرار گرفت . ۳۱ ای ن
تهاجم شهسواران توتو نی به سوی شرق ادامه یافت و اگر قوم روس خود را در تحت
حمایت خانات قبچاق قرار نم ی داد سرنوش تی مشابه بروس ی ها و سا یر اقوام اسلاو حوزه
بالتیک در انتظارش بود . ۳۲ بعدها، استعمارگران غربی ای ن رو  ی ه را در قبال مسلمانان
شبه جزیره ایبری و سپس علیه س کنه بومی قاره آمر یک ا و هزاران جزیره واقع در
اقیانوس های اطلس و آرام، از جمله استرالیا، در پیش گرفتند. ۳۳
این درست است که عثما نی در طول سده شانزدهم بخش ها ی وس یعی از شرق و
جنوب اروپا را به تصرف درآورد و لی گسترش عثما نی از ماه یتی به کل ی متفاوت با
سلطه استعمار ی اروپاییان غر بی بر قاره آمر یکا برخوردار بود و لذا از پد ی ده ای به نام
”استعمار عثما نی“ در اروپا ی شر قی و مر کزی نم ی توان سخن گفت . عثمانی ان رو ی ه
سنتی ”کشورگشایی“ را در چارچوب فرهنگ شر قی- اسلام ی دنبال م ی کردند و تنها
به دنبال گسترش قلمرو خود بودند . آنان، صرفنظر از غار ت ها و کشتارهایی که در چ نین
جنگ هایی مرسوم بود، ه یچگاه در سرزم ین های مفتوحه س یاست ”نسل کش ی“ و انهدام
کامل س کنه بوم ی و ایجاد ”کلنی“ و ”پلانت“ متکی بر نیروی کار مهاجران یا بردگان را
در پیش نگرفتند حال آ ن که م ی توانستند از طر یق اتخاذ چن ین س یاست ها یی جمعی ت
اضافی آناتولی را در سرزمین های حاصلخیز اروپا جای دهند.
. ۳۱ . بنگرید به: زرسالاران، ج ۴، ص ۱۶۸
۳۲ . بنگرید به: همان مأخذ.
۳۳ . در اقیانوس آرام، به جز استرالیا که به طور قراردادی به عنوان قاره شناخته می شود، بیش از ۲۵۰۰۰
جزیره وجود دارد که مجموع مساحت آن ها ۱،۲۶۱،۴۵۶ کیلومتر مربع است.
علل انحطاط و فروپاشی عثمانی
۱۰
برده داری، به عنوان یک نظام اقتصاد ی، دار ای ک ارکرد تو لی دی مع ین ی است
یعنی با ید عرصه ای بر ای بهره کشی از ا ین نیروی انبوه وجود داشته باشد . در غی ر
این صورت، ”غلامان“ و ”کنیزان“ هماره در سطح ی محدود و نا چیز م ی مانند .
به عبارت دیگر، باید ”پلانت“هایی باشد تا ”بردگا نی“ به ک ار گرفته شوند . در
صورت فقدان ”پلانت“ ، ”غلام“ و ”کنیز“ همان ک ارکردی را دارد ک ه پ یش از
تملک قاره آمر یکا در اسپان یا و پرتغال داشت . چنا ن ک ه د ی دیم، از آغاز تا ن یمه
سده هفدهم ، ت جارت اروپا یی برد ه رشد ی اند ک داشت و تنها زمان ی به اوج
میلیونی خود رس ید که کشتزارهایی قابل اعتنا در قاره آمر یکا به چنگ اروپا یی ان
افتاد. در سرزم ین های شرق، از چ ین تا ا یران و عثمان ی و خاورم یانه عرب ی و شمال
آفریقا، ه یچگاه چن ین مناطق خال ی از س کنه کهن بومی وجود نداشت تا نی ازی به
”واردات“ برده و بهر ه کشی از ن یروی کار آنان باشد . در م یان ملت های شرق ی تنها
ژاپنی ها، در سده نوزدهم و اوا یل سده ب یستم، بر ای قطع انبوه جنگل ها ی خود از
طریق اسارت کره ای ها به ایجاد یک نظام برده داری قابل اعتنا دست زدند. ۳۴
این امر در مورد سرزم ین های اروپا یی عثمانی نیز صادق است . در تار یخ عثما نی
ظاهراً تنها یک مورد ج  دی را م ی شناس یم ک ه انتقال جمع ی ت انبوه از آناتو لی به
سرزمین های مفتوحه به اجرا درآمد : پس از تسخ یر قبرس ( ۹۷۹ ق./ ۱۵۷۱ م.) ح کومت
عثمانی فرمان داد که هزاران تن از روستاییان بی زمین و بیک ار آناتو لی به ای ن جزی ره
مهاجرت کنند. خلیل اینالچیک، در تاریخ اسلام کمب ریج، ای ن فرمان را نشانه توجه
حکومت عثما نی به مسئله افز ایش جمعی ت و پیامدها ی آن م ی داند . ۳۵ تحلی ل فوق
درست به نظر نمی رسد. این اقدام را نباید سیاست رسمی دولت عثما نی دانست بل ک ه
باید آن را به طرح های یوسف ناسی و گردانندگان کمپانی مندس منتسب کرد که سل یم
د  وم را به اشغال قبرس واداشتند . ۳۶ سوداگران یهودی بنیانگذاران تجارت اروپا یی برده و
اقتصاد پلانت کاری بودند و هم ینان بودند که در پیوند با دربار پرتغال او لین پلانت عصر
جدید را در سال ۱۴۹۲ م یلادی در جز یره سائوتم با هدف تو لید ش کر ایجاد کردند ۳۷ و
.۲۴۰- ۳۴ . زرسالاران، ج ۱، صص ۲۳۹
۳۵٫ The Cambridge History of Islam, vol. 1, p. 343.
۸۵ ؛ ج ۴، صص – ۳۶ . برای آشنایی با یوسف ناسی و کمپانی مندس بنگرید به: زرسالاران، ج ۲، صص ۸۱
.۳۱۷-۲۹۵
. ۳۷ . زرسالاران، ج ۲، ص ۱۷۰
جزیره سائوتم، واقع در خلیج گینه (غرب آفریقا)، هنوز نیز به پرتغال تعلق دارد.
علل انحطاط و فروپاشی عثمانی
۱۱
بعدها نقش بزرگ ی در گسترش اقتصاد پلانت کاری و تبد یل آن به قلب اقتصاد اروپا ی
غربی در سده های هفدهم و ه یجدهم م یلادی ایفا نمودند . ورنر سومبارت، اقتصاددان
نامدار آلما نی، اقتصاد پلانت کاری را نیروی محر که ای م ی داند که
۳۸
گردانندگان یهودی کمپانی مندس مروج هم ین س یاست در عثما نی شدند و در
مواردی چون اشغال قبرس و به اسارت درآوردن و فروش ایرانیان، که از او ایل سلطنت
مراد سوم و با اشغال آذربا یجان و شروان ( ۹۸۶ ق./ ۱۵۷۸ م.) آغاز شد، این رو  ی ه را در
میان عثما نیان رواج دادند . ۳۹ و لی م ی راث غن ی مد نیت و سنن و فرهنگ اسلام ی در
عثمانی این رو یه را محدود کرد و اجازه نداد که، برخلاف غرب، به ”نظام اقتصاد ی“
بدل شود . عثمانیان، در مجموع، به دلی ل فقدان ”مجوز شرع ی“ نسل کش ی را جا یز
نمی دانستند و لذا آن را به س یاست رسم ی و دول تی بدل نکردند. در آغاز سده هفدهم
میلادی، یاوز عل ی پاشا ما لکوویچ، ۴۰ صدراعظم عثمانی ، با صدور فرما نی خر ید و فروش
غلام و کنیز را ممنوع نمو د . ۴۱ این ممنوعیت در زمانی است که با تأسیس کمپانی های

| ۱۸ مهر ۱۳۹۰
یک پاسخ به “علل فروپاشی عثمانی”

  1. حامد says:

    سلام بر برادر عزیزم
    من از برادران اهل سنت شما میباشم. وبلاگ بنده در مورد شبهات کلام جدید وارده به دین مبین اسلام است. وارد بشید و نظر بدید.ضمنا ممنون میشم اگه به وبلاگم بیاید و بگید با چه اسمی شما رو لینک کنم.
    جزاک الله خیرا

یک دیدگاه بگذارید

جستجو
آخرین مطالب
پیوندهای محبوب
آمار سایت
  • کاربران آنلاین 45نفر
  • بازدید امروز 107963
  • بازدید دیروز 141237
  • بازید کل 104763316

این سایت در ستاد ساماندهی پایگاه های اینترنتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به ثبت رسیده است.

کلیه حقوق برای پایگاه اطلاع رسانی وااسلاماه محفوظ میباشد.

استفاده از محتوای وااسلاماه با ذکر منبع و آدرس سایت بلامانع است. | تگ ها

Powered By Vaislamah.com - Copyright © 2010-2015 Vaislamah.com