امکانات کاربری
پیام مدیر

اگر مردم، منکر را ببینند و آن را تغییر ندهند، به زودی خداوند آنها را دچار عذابی فراگیر و همگانی خواهد کرد. نبی معظم اسلام . ص

خبرنامه
اسلام
| بازدیدها: 2329

احکام شیرخوارگی

تعریف شیرخوارگی (رضاعت)

  • در لغت: مکیدن (و نوشیدن) شیر از پستان.
  • درشرع: مکیدن شیر از پستان زن توسط بچه در وقت مخصوص، یا رسیدن شیر به معده کودک.

رضاعت از زمان تولد کودک تا پایان دوره شیرخواری او (دوسالگی) ادامه دارد، و یک کودک در صورتی فرزند رضاعی یک زن می‌شود که در همان دو سال اول عمرش از پستان او شیر خورده باشد.

شروط حرمت (و محرمیت) با شیرخوارگی

  1. یقین داشته باشد که شیر به شکم و معده کودک رسیده است (در صورت وجود شک که آیا شیر را به شکم فرو برده یا خیر حکم رضاعت ثابت نمی‌شود).
  2. زن شیرده به سن بلوغ رسیده باشد.
  3. شیرخالص باشد.
  4. شیردادن قبل از تمام دو سالگی باشد.
  5. پنج بارشیرخورده باشد([۱]).

 

دلایل حرمت با شیر خوارگی

خداوند متعال در قرآن کریم کسانی که بر انسان حرام هستند بر می‌شمارد و می‌فرماید:

﴿حُرِّمَتۡ عَلَیۡکُمۡ أُمَّهَٰتُکُمۡ وَبَنَاتُکُمۡ وَأَخَوَٰتُکُمۡ وَعَمَّٰتُکُمۡ وَخَٰلَٰتُکُمۡ وَبَنَاتُ ٱلۡأَخِ وَبَنَاتُ ٱلۡأُخۡتِ وَأُمَّهَٰتُکُمُ ٱلَّٰتِیٓ أَرۡضَعۡنَکُمۡ وَأَخَوَٰتُکُم مِّنَ ٱلرَّضَٰعَهِ وَأُمَّهَٰتُ نِسَآئِکُمۡ وَرَبَٰٓئِبُکُمُ ٱلَّٰتِی فِی حُجُورِکُم مِّن نِّسَآئِکُمُ ٱلَّٰتِی دَخَلۡتُم بِهِنَّ فَإِن لَّمۡ تَکُونُواْ دَخَلۡتُم بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَیۡکُمۡ وَحَلَٰٓئِلُ أَبۡنَآئِکُمُ ٱلَّذِینَ مِنۡ أَصۡلَٰبِکُمۡ وَأَن تَجۡمَعُواْ بَیۡنَ ٱلۡأُخۡتَیۡنِ إِلَّا مَا قَدۡ سَلَفَۗ إِنَّ ٱللَّهَ کَانَ غَفُورٗا رَّحِیمٗا ٢٣ ۞وَٱلۡمُحۡصَنَٰتُ مِنَ ٱلنِّسَآءِ…﴾ [النساء: ۲۳-۲۴].

«حرام شده است بر شما: مادرانتان، و دخترانتان، و خواهرانتان، و عمه‌هایتان، و خاله‌هایتان، و دختران برادر، و دختران خواهر، و مادرانتان که به شما شیر داده‌اند، و خواهران رضاعی شما، و مادران زنانتان، و دختران همسرانتان که در دامان شما پرورش یافته‌اند از همسرانی که با آنها همبستری کرده‌اید، پس اگر با آنها همبستری نکرده‌اید؛ بر شما گناهی نیست (که با دخترانشان ازدواج کنید) و (همچنین) زنان پسرانتان که از پشت و صلب خودتان هستند، و (نیز) جمع میان دو خواهر (بر شما حرام است) مگر آنچه که در گذشته رخ داده باشد که خداوند آمرزنده‌ی مهربان است. و زنان شوهردار (بر شما حرام است)».

خداوند بزرگ در این آیه زن شیرده را مادر و دخترش را خواهر نامیده است.

و رسول خداص می‌فرماید: «یَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا یَحْرُمُ مِنَ النَّسَبِ» «آنچه از نسب، حرام می‌شود، از رضاعت (شیرخوردن) نیز حرام می‌شود».

و می‌فرماید: «یَحْرُمُ مِنْ الرَّضَاعِ مَا یَحْرُمُ مِنْ الْوِلَادَهِ » «آنچه را که ولادت (خویشاوندی نسبی)، حرام می‌کند؛ رضاعت (شیرخوارگی) نیز حرام می‌گرداند».

و می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مِنَ الرَّضَاعَهِ مَا حَرَّمَ مِنَ النَّسَبِ». «خداوند آنچه را که از نسب، حرام گردانیده از رضاعت (شیرخوردن) نیز حرام نموده است». [صحیح بخاری]

احکامی که بر رضاعت (شیرخوارگی) مترتب می‌گردد

  • حرام بودن از ازدواج.
  • جایز و مباح بودن نگاه کردن.
  • خلوت نمودن.
  • محرم سفر بودن.

اما نفقه واجب نمی‌گردد و توارث و ولایت ازدواج و حق حضانت ثابت نمی‌شود.

خداوند در قرآن کریم سه نوع «مادر» ذکر نموده است:

  1. والده: ﴿حُرِّمَتۡ عَلَیۡکُمۡ أُمَّهَٰتُکُمۡ﴾ [النساء: ۲۳]. [النساء: ۲۳]. «حرام شده است بر شما: مادرانتان».
  2. و می‌فرماید: ﴿یَخۡلُقُکُمۡ فِی بُطُونِ أُمَّهَٰتِکُمۡ ﴾ [الزمر: ۶]. [الزمر: ۶]. «(خداوند) خلق نمود شما را در شکم های مادرانتان».
  3. شیردهنده: ﴿وَأُمَّهَٰتُکُمُ ٱلَّٰتِیٓ أَرۡضَعۡنَکُمۡ﴾ [النساء: ۲۳] «و (حرام شده است بر شما) مادرانتان که به شما شیر داده‌اند».
  4. همسران پیامبرص: ﴿ٱلنَّبِیُّ أَوۡلَىٰ بِٱلۡمُؤۡمِنِینَ مِنۡ أَنفُسِهِمۡۖ وَأَزۡوَٰجُهُۥٓ أُمَّهَٰتُهُمۡۗ﴾ [الأحزاب: ۶]. «پیامبر به تصرف در امور مسلمانان از خودشان سزاوارتر است و همسرانش، مادران مومنان هستند».و شیر دهنده دو حکم شامل وی می‌شود:
  5. پس همه‌ی احکام نسب از قبیل: میراث، نفقه، ولایت، دیت، و حضانت، شامل والده می‌باشد.
  1. تحریم ازدواج.
  2. محرمیت که نگاه‌کردن، خلوت‌نمودن، و مسافرت رفتن همه‌ی این‌ها مباح و جایز می‌باشد.
  3. و اما همسران رسول خداص فقط حکم تحریم شامل آنها می‌گردد.

مقدار (رضاع) شیری که حرمت (محرمیت) ثابت می‌شود

اگر کودکی در دوران شیرخوارگی در حالی که سنش کمتر از دو سال باشد و پنج بار از زنی شیر بنوشد، به اتفاق ائمه آن کودک فرزند آن زن محسوب می‌گردد و آن زن مادر رضاعی او می‌باشد، و به اتفاق فقها شوهر آن زن پدر آن کودک بشمار می‌آید (این مسئله در فقه «لبن الفحل» نامیده می‌شود).

مثال:

کودکی بنام احمد که نام پدرش علی و نام مادرش زینب است، یک خواهر به نام فایزه و یک برادر به نام محمد دارد، در دوران شیرخوارگی از پستان زنی به نام حلیمه بیش از پنج بار شیر می‌خورد، شوهر حلیمه محمود نام دارد که از ثمره‌ی ازدواجشان دختری به نام زهرا و پسری به نام سعید دارند، پس در این صورت احمد فرزند رضاعی حلیمه و محمود می‌باشد، و حلیمه مادر رضاعی و محمود پدر رضاعی اوست، زهرا و سعید خواهر و برادرش هستند؛ خواه آنها همراه او شیر خورده باشند یا پیشتر متولد شده باشند و یا بعد متولد شده باشند. همچنین دیگر فرزندان حلیمه و محمود که بعد متولد خواهند شد همه محرم او هستند. اما فایزه و محمد، خواهر و برادر پدر و مادری احمد (فرزندان علی و زینب) هیچ نوع محرمیت با خانواده محمود ندارند و می‌توانند با دختر و پسر محمود ازدواج کنند؛ محرمیت خانواده محمود فقط به احمد منحصر می‌گردد.

در قرآن کریم رضاعت بطور مطلق آمده است: ﴿وَأُمَّهَٰتُکُمُ ٱلَّٰتِیٓ أَرۡضَعۡنَکُمۡ﴾ [النساء: ۲۳] «و (حرام شده است بر شما) مادرانتان که به شما شیر داده‌اند».

اختلاف فقها و ائمه در باره‌ی مقدار شیری که حرمت ثابت می‌شود

فقها و ائمه در باره‌ی مقدار شیری که حرمت ثابت می‌شود؛ اختلاف نظر دارند، پس می‌توان آنان را به سه دسته تقسیم نمود:

دسته اول:

شیر خوارگی چه کم باشد و چه بسیار حرمت ثابت می‌شود.

حنفی‌ها و مالکی‌ها بر این قول هستند. آنان از مطلق آیه: ﴿وَأُمَّهَٰتُکُمُ ٱلَّٰتِیٓ أَرۡضَعۡنَکُمۡ﴾ [النساء: ۲۳] استدلال کرده‌اند وگفته‌اند این مطلق است، عدد و کیفیت شیر دادن را ذکر ننموده است، بلکه در هرجا رضاعت (شیرخوارگی) وجود داشته باشد حکم آن نیز وجود دارد.

این قول از برخی صحابه همانند امیرالمؤمنین علی و عبدالله بن عمر و عبدالله بن مسعود و ابن عباسش نیز نقل شده است.

دسته دوم:

هرگاه دفعات شیرخوارگی از سه بار بیشتر باشد؛ حرمت ثابت می‌شود، و اگر کمتر از سه بار باشد حرمت ثابت نمی‌گردد.

امام احمد بن حنبل (در یک روایت) و اهل ظاهر (مذهب ظاهریه) بر این قول هستند. این‌ها از مفهوم مخالفه‌ی حدیث «لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّهُ وَالْمَصَّتَانِ» و حدیث: «لاَ تُحَرِّمُ الإِمْلاَجَهُ وَالإِمْلاَجَتَانِ» استدلال کرده‌اند که اگر با دو بار حرمت ثابت نمی‌شود؛ پس با سه بار ثابت می‌گردد.

دسته سوم:

حرمت هنگامی محقق می‌شود که دفعات شیر دادن پنج بار برسد، اگر کمتر از پنج بار بود؛حرمت ثابت نمی شود، این مذهب امام شافعی می‌باشد، همچنین روایتی از امام احمد بن حنبل می‌باشد.

و ایشان به حدیث عایشه رض استدلال کرده‌اند.

عایشه رض می‌فرماید: [کَانَ فِیمَا نَزَلَ مِنَ الْقُرْآنِ: «عَشْرُ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ یُحَرِّمْنَ» ثُمَّ نُسِخْنَ بِخَمْسٍ مَعْلُومَاتٍ…].

[از جمله آیات نازل شده در قرآن، آیۀ «عَشْرُ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ یُحَرِّمْنَ» بود. «یعنی: ده بار شیر دادن معلوم (نکاح را) حرام می‌کند». سپس لفظ و حکم این آیه با آیه (بِخَمْسٍ مَعْلُومَاتٍ) نسخ شد. «یعنی که با پنج بار شیردادن معلوم». (تلاوت پنج بار شیردادن نسخ شد و حکم آن باقی ماند)].

و همچنین از حدیث سهله بنت سهیلل استدلال کرده‌اند که پیامبر خداص فرمود: «پنج بار به (سالم) شیر بده».

زنانی که با شیرخوارگی حرام می‌شوند

زنانی که با شیر خوارگی برانسان حرام می‌شوند؛ هفت تا می‌باشند، دو تا در قرآن آمده و بقیه در سنت پیامبرص بیان شده است.

مادر رضاعی: ﴿وَأُمَّهَٰتُکُمُ ٱلَّٰتِیٓ أَرۡضَعۡنَکُمۡ﴾.

خواهر رضاعی: ﴿وَأَخَوَٰتُکُم مِّنَ ٱلرَّضَٰعَهِ﴾.

وبقیه عبارتند از:

دختر، عمه، خاله، دختر برادر، و دختر خواهر.

پس بر کودک شیرخوار: زن شیردهنده و دخترانش و دختر دخترانش؛ حرام می‌شود، زیرا که خواهران شیری او دختران خواهرانش هستند.

خواهر آن زن شیر ده بر وی حرام است، زیرا که خاهر او می‌شود، و همچنین مادر آن زن شیر دهنده بر وی حرام است، زیرا که جده و مادر بزرگ اوست.

مدت و زمان شیرخوارگی

جمهور فقها (امام مالک و امام احمد و امام شافعی) گفته‌اند: مدت شیر خوارگی که حکم تحریم به آن تعلق می‌گیرد و قایم مقام نسب می‌شود؛ دو سال است.

و به آیۀ ۲۳۳ سورۀ بقره ﴿۞وَٱلۡوَٰلِدَٰتُ یُرۡضِعۡنَ أَوۡلَٰدَهُنَّ حَوۡلَیۡنِ کَامِلَیۡنِۖ لِمَنۡ أَرَادَ أَن یُتِمَّ ٱلرَّضَاعَهَۚ﴾ «مادران، باید فرزندانشان را دو سالِ کامل شیر دهند»، و آیۀ: ﴿وَفِصَٰلُهُۥ فِی عَامَیۡنِ﴾ [لقمان: ۱۴] «و از شیر گرفتن فرزند، در دو سال است»  استدلال کرده‌اند.

بنابراین، کم‌ترین مدت حمل شش ماه تخمین زده شده و باقی مانده آن دو سال برای شیر دادن است، همچنین از حدیثی که ابن عباس از رسول خداص روایت کرده که می فرماید: «لاَ رَضَاعَ إِلاَّ مَا کَانَ فِیْ الْحَوْلَیْنِ» «شیر خوارگی نیست؛ مگر در دو سال»، استدلال کرد‌ه‌اند.

همچنین در حدیث صحیح آمده است:

از حضرت عایشه روایت است که نبی اکرمص وارد خانه‌اش شد و مردی را در آنجا دید. و آن را به اندازه‌ای ناپسند دانست که چهره‌اش تغییر کرد. عایشهل گفت: او برادر (رضاعی) من است. رسول خداص فرمود: «خوب دقت کنید چه کسانی برادران شما هستند زیرا رضاعت، زمانی به ثبوت می‌رسد که گرسنگی را برطرف نماید». یعنی در دوران شیر خوارگی باشد.

اکثر صحابه کرام بجز حضرت عایشه رض بر این قول هستند.

علما می‌گویند:

علت محرم‌شدن این است که در این سنین شیر مادر عامل اصلی در تکوین استخوان و گوشت کودک است، به عبارت دیگر کودک جزیی از وجود مادر محسوب می‌شود، و به همین خاطر محرم او می‌گردد. و هر رضاعتی که پس از مرحله شیرخوارگی (دوسال) انجام شود؛ باعث محرمیت نمی‌شود.

در نزد امام ابوحنیفه/ مدت شیر خوارگی که در آن حرمت ثابت می‌شود سی ماه (دو سال و نیم) است، ولی نزد شاگردان امام ابوحنیفه، امام محمد و امام ابویوسف مدت شیرخوارگی دوسال تمام است.

ام المؤمنین عایشهل به رضاعت شخص بزرگسال معتقد هستند.

حکم لبن الفحل (شوهر زن شیردهنده)

جمهور علما می‌گویند: همه‌ی فرزندان شوهر آن زن شیردهنده، برادران و خواهران آن کودک شیر خوار هستند و بر او حرام (و محرمش) هستند. و شوهر زن؛ پدر او و برادر آن مرد؛ عموی او می‌گردد. و به حدیثی که ام المؤمنین عایشه رض در باره افلح برادر ابوالقعیس روایت نموده، استدلال کرده‌اند.

عایشه  می‌گوید: افلح برادر ابوالقعیس بعد از نزول حجاب، اجازۀ ورود خواست، من گفتم: سوگند به خدا اجازه ورود به او نمی‌دهم تا اینکه از پیامبر خداص اجازه بگیرم، زیرا که (همسر) برادرش به من شیر نداده بلکه همسر ابوالقعیس به من شیر داده است، آنگاه رسول خداص بر من وارد شد، عرض کردم: ای رسول خدا!آن مرد به من شیر نداده بلکه همسرش به من شیر داده است، فرمود: «به او اجازه ورود بده، زیرا او عموی توست».

در روایت رض دیگری آمده:

افلح اجازه ورود خواست من به او اجازه ندادم، او گفت: آیا از من حجاب می‌گیری، در حالی که من عموی تو هستم؟! گفتم: چگونه؟ او گفت: همسر برادرم تو را شیر داده است.

این حدیث بر ثبوت حکم رضاعت نسبت به شوهر و خویشاوندان زن شیردهنده دلالت دارد.

بنابراین، مذهب جمهور صحابه و تابعین و ائمه مذاهب اینست که حرمت از دو طرف (یعنی از طرف شوهر و زن) سرایت می‌کند، زیرا که مرد صاحب شیر است و او سبب ایجاد شیر در پستان زن بوده است (چونکه شیر از آب مرد و زن بوجود آمده است).

گروه اندکی از علما و اهل ظاهر معتقدند که محرمیت فقط از طرف زن به آن کودک سرایت می‌کند، وگفته‌اند: مرد (یعنی شوهر آن زن) هیچ نسبتی با آن کودک ندارد، تنها زن مادر رضاعی او می‌شود. و به آیۀ: ﴿وَأُمَّهَٰتُکُمُ ٱلَّٰتِیٓ أَرۡضَعۡنَکُمۡ﴾ استدلال کرده‌اند.

در جواب باید گفت که آیۀ ﴿وَأُمَّهَٰتُکُمُ ٱلَّٰتِیٓ أَرۡضَعۡنَکُمۡ﴾ هیچگونه تعارضی با حدیث ندارد، بلکه حدیث بیان کنندۀ آیۀ قرآن می‌باشد.

حکم شیر دادن به شخص بزرگ

جمهور صحابه و ائمه بر این قول هستند که رضاعت (شیرخوارگی) محرم (که محرمیت ثابت می‌شود) آن است که در خورد سالی باشد و در زمانی که کودک برای رشد و تقویت بدنش به شیر احتیاج دارد، لذا شخص بزرگ شامل این حکم نمی‌گردد، اما ام المؤمنین عایشه رض براساس حدیث صحیحی که در مورد داستان سهله و سالم آمده است؛ معتقد به این است که اگر شخص بزرگی نیز شیر بنوشد حکم محرمیت شامل او نیز می‌گردد.

حدیث از این قرار است:

سهله دختر سهیل نزد رسول خداص آمد و عرض کرد: ای رسول خدا! همانا سالم مولای ابو حذیفه با ماست و در خانه ماست و اکنون مردی شده و به سن بلوغ رسیده است.

در برخی روایات دیگر آمده: همانا سالم بر من وارد می‌شود درحالی که او مردی است، و ابوحذیفه از این مسئله نگران است، پیامبرص فرمود: «به او شیر بده تا بر او حرام گردی».

و در روایت دیگر: «به او شیر بده تا بر تو وارد شود».

در یک روایت فرمود: «پنچ بار به او شیر بده».

ولی سایر صحابه و ائمه این حکم را مخصوص سالم دانسته‌اند، و می‌گویند: حکمش به دیگران سرایت نمی‌کند، و تنها رخصتی بود برای سهله و سالم، بخاطر اینکه سالم در خانه‌ی آنها بزرگ شده بود، و پسر خوانده بود.

[۱]- البته اکثر این شروط از دیدگاه مذهب امام شافعی/ است، اما در مذاهب فقهی دیگر بعضی این شرط‌ ها لازم نیست، از آن جمله، ۵ بار شیرخوردن بلکه در مذهب حنفی، یک بار شیر خوردن رضاعت را ثابت می‌سازد. (مُصحح)

برای آشنایی بیشتر کتاب احکام رضاعت را دانلود نمائید

تعداد صفحه:۱۲

برای دانلود کتابچه کلیک کنید

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

گردآورنده: ام خزیمه بنت عبدالحمید شافعی

مترجم : دکتر حسین تاجی گله‌داری

| ۲۳ آبان ۱۳۹۵
۳ پاسخ به “در باره احکام رضاعت و شیر خوارگی بیشتر و کامل بدانیم”
  1. وضعیت کاربر : مهمان
    مسلمان says:

    در شرایط فعلی که فساد از هر طرفی اوج می زند و گاها خبر تجاوز پدر به دختر خودش و برادر به خواهر خودش به گوش می رسد ، خلوت نمودن با مادر و خواهر رضاعی و سفر نمودن با آنها جایز نیست چرا که خوف فتنه وجود دارد همانطوری که بوسیدن دختر بزرگ توسط پدر و بوسیدن خواهر توسط برادرش جایز نیستند (فتوای علمای معاصر)

  2. وضعیت کاربر : مهمان
    خواهر دینی شما says:

    جزاک الله خیرا خواهر خوبم بابت مطالب مفیدتان

  3. وضعیت کاربر : مهمان
    محمد سعید says:

    اعتراف
    دارای فرزندی شده ام هیجده ساله, البته بقولی نهمین فرزند وبه قول دیگر پنجمین فرزند ماست.در حال حاضر بدترین فرزند ممکن.یقینا والدین این پسر مقر به اعترافند.چرا که حدود کلاس پنجم وی پدر وی مایل بودند اوا را به حوزه رسانده دروس علومدینی بیاموزند ولی مادر وی مشتاق علو م جدید و دانشگاهی بودند و همین تضاد از وی یک ناخلف متمرّد بسیار خطرناکی ساخته است.البته مادر این پسر خیلی دیر تن به رضای حوزه دادند.در سن ۱۴سالگی وی را به حوزه مشهور عزیزآباد فرستادند.ولی خیلی دیر بود.بطوریکه دوستان ناباب اطراف او را احاطه کرده بودند. دیری نپایید مکتر از شش ماهه او را از حوزه بدر آوردند.پدر بیچاره که خیلی مشتاق حوزه بود باوضع مالی ضعیفی که داشت سعی در برآوردن خواسته وسایل موتوری در تعداد سه چهار موردی اقدام نمود.ولی دیگر فایده ای نداشت خیلی دیر شده بود.این پسر انواع بی بند وباری و لا ابالی را پشت سر گذراندند.در آخر به اعتیاد وزورگویی به خانواده را هم در پرونده سیاه خود یدگ می کشند.نماز نمی خوانند. پرخاشگرند. بی ادبی نسبت به اهل خانواده را به غایت رسانیده اند.لطفا به نجات همه مسلمانیا به این خانوده مدد و راهنمایی برسانند.اجرکم عندالله

یک دیدگاه بگذارید

پاسخ کد امنیتی را در فیلد خالی تایپ کنید * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

جستجو

آخرین مطالب

آمار سایت

  • کاربران آنلاین 10نفر
  • بازدید امروز 42027
  • بازدید دیروز 181827
  • بازید کل 68007216

آمار کلی سایت

  • کل مطالب 2230
  • کل نظرات 8910
  • کل اعضا 1602
  • جدیدترین عضو قاسم

این سایت در ستاد ساماندهی پایگاه های اینترنتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به ثبت رسیده است.

کلیه حقوق برای پایگاه اطلاع رسانی وااسلاماه محفوظ میباشد.

استفاده از محتوای پایگاه اطلاع رسانی وااسلاماه با ذکر منبع بلامانع است. | تگ ها

Powered By Vaislamah.com - Copyright © 2010-2015 Vaislamah.com

طراحی سایت