پایگاه اطلاع رسانی وااسلاماه

 

باید یقین کامل داشته باشی که با قرآن زنده ای و بدون قرآن مرده

با قرآن بینایی و بدون قرآن نابینا

با قرآن هدایت یافته ای و بدون قرآن گمراه

با قرآن دانشمندی و بدون قرآن نادان

اول الله، آخر الله ، ظاهر الله، باطن الله، فقط الله

بهترین یاد خدا ورد (لااله الا الله) است

آمار کلی سایت
  • کل مطالب 2330
  • کل نظرات 9698
  • کل اعضا 1695
  • جدیدترین عضو mohammad
خبرنامه
حامد مشكوة
| بازدیدها: 217

توضیحاتی پیرامون حدیث:

(هرگاه فردی از شما با مورد ناشایستی برخورد نمود بایستی با دست خویش مانع از ادامه یافتن آن گردد..)

ابوسعید الخدری رضی الله عنه فرموده است:

از پیامبر علیه الصلاه والسلام شنیدم که می فرمود: (من رأى منکم منکرًا، فلیغیره بیده، فإن لم یستطع فبلسانه، فإن لم یستطع فبقلبه، وذلک أضعف الإیمان) یعنی: ( هرگاه فردی از شما با مورد ناشایستی برخورد نماید بایستی با دست خویش مانع از ادامه یافتن آن گردد و درصورتیکه (امکان بازداری توسط دست) برایش مقدور نباشد بایستی با زبانش (گفتارش) مانع از ادامه یافتن آن شود و در صورتیکه (امکان بازداری با زبان) برایش فراهم نباشد بایستی با دلش (که از طریق ناپسند دانستن آن اقدام تحقق می یابد) نسبت به برخورد با آن اقدام بورزد) صحیح مسلم

جایگاه حدیث:

حدیث یادشده بعنوان یکی از قوانین دین اسلام تلقی می گردد و بیانگر آن است که فراخوانی بسوی اقدامات شایسته و بازداری از اقدامات ناشایست (امر به معروف و نهی از منکر)، تکلیفی است که فرد مسلمان بر اساس توان خود بایستی نسبت به آن اهتمام و اقدام بورزد (۱)

نووی رحمه الله در بخشی از شرح حدیث یادشده فرموده است: (روایت یادشده یکی از زرین ترین قوانین اسلام بشمار می آید) (۲)

قصری رحمه الله فرموده است: (قوی ترین و سست ترین شاخه ایمان در تکلیف فراخوانی بسوی اقدامات شایسته و بازداری از اقدامات ناشایست نمود پیدا می کند بطوریکه بازداری موارد ناشایست از طریق دست و زبان (گفتار)، بیانگر قوی بودن ایمان و بسنده نمودن به بازداری موارد ناشایست از طریق دل (ناپسند دانستن آنها) بیانگر سست بودن ایمان است) (۳)

و قاضی عیاض رحمه الله فرموده است: (روایت یادشده بعنوان یک قانون اساسی در شیوه برخورد با موارد ناشایست تلقی می گردد) (۴)

علت عنوان شدن روایت یادشده در منابع سنت نبوی:

امام مسلم در صحیح خویش از طارق بن شهاب روایت می نماید که ایشان فرمود: (نخستین فردی که در روز عید، خطبه را پیش از نماز عید ایراد نمود مروان بن حکم بود. آنگاه فردی برخاست وخطاب به وی گفت: نماز عید پیش از ایراد خطبه گزارده می شود؛ مروان گفت: شیوه ای که بدان اشاره می نمایید دیگر اجرا نمی گردد؛ آنگاه -صحابه بزرگوار پیامبر علیه الصلاه والسلام-، ابو سعید خدری رضی الله عنه فرمود: این شخص (با برخوردی که انجام داد) نسبت به تکلیف خویش (مبنی بر بازداری از اقدام ناروا) جامه عمل پوشانید زیرا بنده از پیامبر علیه الصلاه والسلام شنیده ام که می فرمود: ( من رأى منکم منکرًا، فلیغیره بیده، فإن لم یستطع فبلسانه، فإن لم یستطع فبقلبه، وذلک أضعف الإیمان) یعنی: (هرگاه فردی از شما با مورد ناشایستی برخورد نماید بایستی با دست خویش ادامه یافتن آن گردد و درصورتیکه (امکان بازداری توسط دست) برایش مقدور نباشد با زبانش (گفتارش) مانع از ادامه یافتن آن شود و در صورتیکه (امکان بازداری با گفتار) هم برایش فراهم نباشد بایستی با دلش (که از طریق ناپسند دانستن آن اقدام تحقق می یابد) نسبت به برخورد با آن اقدام بورزد)

روایت یادشده بیانگر آن است که هیچ احدی پیش از مروان بن حکم نسبت به پیش انداختن خطبه بر نماز عید اقدام نورزیده بود واگر پرسیده شود: چرا ابوسعید خدری رضی الله عنه پیش از فرد یادشده اقدام به برخورد با مروان ننمود؟در پاسخ گفته می شود: چندین حالت وجود دارد:

حالت نخست: ابوسعید خدری رضی الله عنه موقع شروع و پیش انداختن خطبه عید حضور نداشته و موقعی که فرد یادشده نسبت به برخورد با مروان اقدام می ورزید، ابوسعید رضی الله عنه وارد می شود و آنها را در حال گفتگو در می یابد.

حالت دوم: ابوسعید خدری رضی الله عنه در مجلس حضور داشته ولی بیم آن داشت که در صورت برخورد با مروان در معرض آسیب قرار بگیرد و فتنه و آشوب ایجاد گردد که در این صورت تکلیف برخورد فیزیکی و گفتاری از ایشان برداشته می شود.

حالت سوم: ابوسعید رضی الله عنه قصد برخورد با مروان را می نماید ولی فرد یاد شده از ایشان پیشی می گیرد و سپس ابوسعید رضی الله عنه از ایشان پشتیبانی می کند و خداوند بهتر می داند.

و در روایت دیگری که امام بخاری ومسلم در صحیح خودشان در بخش مرتبط با نماز عید قربان وفطر مطرح نموده اند وارد شده است که: (وقتی مروان -پیش از ادای نماز عید -جهت ادای خطبه اقدام به بالارفتن از منبر نمود، ابوسعید رضی الله عنه دست مروان را گرفت و به سمت خود کشید (تا او را ایراد نمودن خطبه پیش از ادای نماز عید بازدارد) اما مروان همان پاسخی را به ایشان داد که به فرد یاد شده – در روایت نخست- داده بود که احتمال دارد هر یک از روایت ها بصورت مستقل مربوط به ماجرای جداگانه ای باشند) (۵)

ابهام زدایی از واژگان روایت:

ترجمه عبارت (من رأی منکم) بصورت (هرگاه فردی از شما مشاهده نماید) است که در اینجا به معنای هرگاه فردی از شما -با مورد ناشایستی- برخورد نماید می باشد که شامل برخورد دیداری یا شنیداری می شود و فرمایش نبوی یادشده خطاب به کلیه مسلمانان است.

و ترجمه واژه (منکرا) بصورت (موردی ناشایست) می باشد و هر باور و کردار و گفتاری که از سوی دین یا اندیشه سالم بعنوان پدیده ای زشت تلقی می گردد را دربر می گیرد.

توضیحات حدیث:

عبارت نبوی: (من رأی) یعنى: (هرگاه فردی مشاهده نمود) چندین حالت دارد:

حالت نخست: مشاهده دیداری است

وحالت دوم: مشاهده از طریق آگاهی واطلاع یابی از سایرین است که حالت دوم فراگیرتر می باشد.

عبارت: (منکم) به معنای (-فردی- از شما) است و خطاب به کلیه ی مسلمانانی که به سن رشد (بلوغ) رسیده و توان تشخیص دارند است.

عبارت (منکرا) به مفهوم (موردی ناشایست) است و شامل هر کردار و  گفتار خرد و کلانی که شریعت اسلام از روی آوری به آن بازداشته است می گردد.

عبارت (فلیغیره) یعنی: (بایستی با آن برخورد نماید (و اجازه ادامه یافتن را به آن ندهد)

ابن دقیق رحمه الله در توضیح عبارت یادشده فرموده است: (کلیه -اهل علم- قائل براینند که فرمایش نبوی برخورد با موارد ناشایست فرمانی برای تک تک آحاد -بالغ و عاقل- امت است و قرآن و سنت نبوی نسبت به واجب بودن فراخوانی بسوی اقدامات شایسته وبازداری از اقدامات ناشایست  فرمان داده اند و تکلیف یادشده بعنوان یکی از موارد خیرخواهی (نصیحت) که از سرآمدترین مبانی دین تلقی می گردد است.

اما فرمایش خداوند متعال مبنی بر: (یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا عَلَیْکُمْ أَنْفُسَکُمْ ۖ لَا یَضُرُّکُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَیْتُمْ..) المائده/١٠۵ هیچگونه ناهماهنگی با مطالبی که عنوان نمودیم ندارد زیرا درست ترین دیدگاه در مورد مفهوم آیه یادشده که برگرفته از علمای اهل تحقیق می باشد بدین ترتیب است: (ای مؤمنان (با روی آوری به یکتاپرستی و رعایت حد و حدود الهی و جامه عمل پوشانیدن به فرامین نبوی و فاصله گزینی از بازداشته هایش) از -ایمان- خودتان مراقب بورزید -و بدانید- که اگر شما رهیاب گردید انحراف هیچ منحرفی به شما زیان نخواهد رسانید..)المائده/١٠۵ بدین معنا که اگر مؤمنان نسبت به تکالیف الهی ونبوی شان جامه عمل بپوشانند کوتاهی سایرین زیانی را متوجه آنان نخواهد نمود و این آیه بسان فرمایش خداوند متعال مبنی بر: (وَلَا تَزِرُ وَازِرَهٌ وِزْرَ أُخرى..) یعنى: (و هیچ احدی (بار) گناه ارتکابی فرد دیگر را بر دوش نخواهد کشید) الأنعام/١۶۴ می باشد؛ بنابراین هرگاه انسان مسلمان نسبت به تکلیف فراخوانی بسوی اقدامات شایسته و بازداری از اقدامات ناشایست جامه عمل بپوشاند و مخاطبش از پذیرش آن سر باز زند در این صورت هیچ گناه و سرزنشی متوجه فرد فراخوان یا بازدارنده نمی گردد زیرا وظیفه وی فراخوانی یا بازداری است و نه قبولاندن مخاطب و خداوند متعال بهتر می داند (۶)

عبارت (بیده) به مفهوم (با دستش -نسبت به برخورد و بازداری از اقدام ناشایست اقدام بورزد) است و علت مطرح شدن آن بعنوان نخستین شیوه برخورد با مورد ناروا، تاثیر ژرف آن در خودداری ورزی مرتکب شونده بزه می باشد مانند: ریختن مشروبات الکلی بر زمین، شکستن ابزار آلات موسیقی، جداسازی افراد درگیر، بازگرداندن دارایی به زور ستانده شده به صاحبش و..

عبارت نبوى (فإن لم یستطع) به معنای: (در صورتیکه -برخورد با دست- برایش مقدور نگشت) است که از جلوه های چنین حالتی می توان به بیم زیان رسیدن به فرد بازدارنده و اینکه مرتکب شونده ی اقدام ناروا قدرتمند تر از شخص بازدارنده باشد اشاره نمود که در این صورت به شیوه دوم یعنی: (فبلسانه) که عبارت از بازداری گفتاری است منتقل می گردد.

از جلوه های بازداری از طریق گفتار می توان به تلاوت فرمایشات الهی حاوی مجازات بزهکاران، پند واندرز دادن وترسانیدن از مجازات الهی، نصیحت دادن با عبارت های خیرخواهانه و دلسوزانه به فرد مرتکب شونده اقدامات ناروا اشاره نمود.

و عبارت نبوی (فإن لم یستطع) پایانی بدین مفهوم است که اگر فرد بازدارنده بدلیل وجود موانعی از قبیل بیم بروز آشوب یا زیان رسیدن به جان و دارائی اش امکان بازداری از طریق گفتار را نداشته باشد در این صورت بایستی به مرحله (فبقلبه) یعنی: (-با ناپسند دانستن آن مورد- از طریق قلبش) با آن برخورد نماید و علاوه بر آن با خود پیمان ببندد که در صورت مهیا شدن امکان و یافتن فرصت مناسب نسبت به برخورد فیزیکی یا گفتاری با آن مورد ناروا اقدام  خواهد ورزید.

روایت یادشده بیانگر واجب بودن هر یک از سه شیوه یاد شده می باشند بدین معنا که اگر امکان بازداری فیزیکی برای فردی مهیا باشد در این صورت بسنده نمودن به بازداری گفتاری تکلیف الهی را از وی بر نمی دارد و اگر امکان بازداری گفتاری برای فردی فراهم باشد در این صورت بسنده نمودن به ناپسند دانستن آن اقدام ناروا، موجب برداشته شدن تکلیف از وی نمی گردد.

عبارت نبوی: (وذلک أضعف الإیمان) یعنی: (و -فردی که به ناپسند دانستن اقدام ناروا بسنده می کند -دارای سست ترین ایمان است)

نکته های روایت:

۱- واجب بودن برخورد و بازداری از موارد ناروا بر اساس ترتیب سه مرحله یاد شده.

۲- آسانی شریعت اسلام؛ بدلیل آنکه اجرای سه شیوه یادشده را به توان و امکان فرد بازدارنده واگذار نموده و فرموده است: (فإن لم یستطع..)یعنى: (در صورتیکه برایش مقدور نباشد..)

۳ روایت یادشده بیانگر آن است که فراخوانی بسوی اقدامات شایسته وبازداری از اقدامات ناشایست از نشانه های وجود ایمان است تا جاییکه امام مسلم رحمه الله روایت یاد شده را در بخش کتاب ایمان عنوان نموده و فرموده است: بخش: بازداری از موارد ناروا جلوه ای از -وجود- ایمان است.

۴- میزان ایمان انسان ها متفاوت می باشند بطوریکه ایمان برخی از افراد قوی ومحکم  وایمان برخی از آنها سست است و این مطلب (متفاوت بودن میزان ایمان انسان ها) یکی از بندهای اساسی باور اهل سنت و جماعت می باشد که برگرفته از فرمایشات الهی وگفتار نبوی است.

۵- ادای نماز عید پیش از خطبه راه و روش پیشینیان شایسته امت (سلف صالح امت) می باشد.

 

………………………..

١ ) الجواهر الؤلؤیه (٣١۵) الإلمام (۴٣٢)

٢ ) شرح صحیح مسلم أثر نووى رحمه الله (٢/٢۴ ح ۴٩)

٣ ) فیض القدیر (۶/١۶٩ح٨۶٧٨)

۴ ) شرح صحیح مسلم أثر نووى رحمه الله (٢/٢٣ ح ٧٨)

۵ ) شرح صحیح مسلم أثر نووى رحمه الله (٢/١٨ ح ۴٩) و شرح صحیح مسلم أثر قاضى عیاض (١/٢٨٨ ح۴٩)

۶ ) شرح أربعین نووى أثر ابن دقیق العید (١٠٢)

| ۱۱ مهر ۱۳۹۶

یک دیدگاه بگذارید

جستجو
آخرین مطالب
پیوندهای محبوب
آمار سایت
  • کاربران آنلاین 36نفر
  • بازدید امروز 135180
  • بازدید دیروز 128139
  • بازید کل 104649296

این سایت در ستاد ساماندهی پایگاه های اینترنتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به ثبت رسیده است.

کلیه حقوق برای پایگاه اطلاع رسانی وااسلاماه محفوظ میباشد.

استفاده از محتوای وااسلاماه با ذکر منبع و آدرس سایت بلامانع است. | تگ ها

Powered By Vaislamah.com - Copyright © 2010-2015 Vaislamah.com